Herkenning
Als de plant bloeit is de soort vrij gemakkelijk te herkennen aan de drietallige twee centimeter grote bloemen met witte kroonbladen met een geel hart in combinatie met de karakteristiek gevormde ovale drijfbladeren. Iedere knoop heeft een krans van drie kleine schutblaadjes, waaruit een blad(rozet) ontspringt.
De plant heeft twee verschillende typen bladeren. Er zijn onderwaterbladen en drijvende ovale bladeren met 3 nerven.
Wanneer de plant niet bloeit of alleen langwerpig gevormde onderwaterbladen heeft, dan is het opmerken en herkennen van de soort veel moeilijker. De onderwaterbladen groeien in een wortelrozet en hebben een brede witvliezige bladschede. Ze zijn langwerpig tot maximaal 50 a 60 cm lang en 5-8 mm breed en met een spits top. 
De drijfbladeren hebben een karakteristieke ovale vorm en zijn 1-2,5 cm lang (soms maximaal 4 cm) en 1-3 cm breed. Daarnaast kan de plant tot één meter lange witachtig gekleurde uitlopers hebben. Wanneer er alleen onderwaterbladen of uitlopers zijn, met name in dieper of snelstromend water dan kan de plant verward worden met Stijve moerasweegbree (Echinodorus ranunculoides), Pijlkruid (Sagittaria sagittifolia), Waterweegbree (Alisma) soorten en jonge Egelskop (Sparganium) planten. Het beste is om op groeiplaatsen met het vermoeden van onderwaterbladen later in het seizoen terug te keren, wanneer de karakteristieke drijfbladeren en eventueel bloemen zijn verschenen.
Ecologie
Het is een plant van vrij voedselarm, zwak zuur “schoon” water, veelal een mengvorm van regen- en kwelwater (= opborrelend schoon grondwater).
Vroeger stond de soort vooral veel in zwakgebufferde vennen. Door verzuring van vennen en het oprukken van Knolrus en veenmos ruimt de plant in vennen vrij snel het veld. Tegenwoordig wordt de plant vooral gevonden in al of niet gekanaliseerde beken of kanalen en in poelen. In het algemeen heeft de soort in voedselrijkere omgeving een voorkeur voor plaatsen met toestroom van voedselarmer grondwater of regenwater, waardoor de voedselrijkdom wordt verminderd en zij profiteert van de toevoer van koolstofdioxide.
Uit recent ecologisch onderzoek in Groot Brittannië door Richard Lansdown blijkt dat de plant drie verschillende overlevingsstrategieën heeft: De soort is op oevers eenjarig en bloeit hier vaak overvloedig, in het water is de plant meerderjarig vegetatief of meerderjarig en bloeiend. De soort verspreidt zich dikwijls vegetatief doordat losse fragmenten stroomafwaarts weer kunnen wortelen.
Alle drie de strategieën zijn voor de soort van belang om te overleven, omdat zowel overvloedige zaadproductie bij de terrestrische vorm, als vegetatieve vermeerdering bijdragen aan het voortbestaan van populaties. Doordat de soort op veel plaatsen verdwijnt, door concurrerende waterplanten is het tegelijkertijd van belang dat de soort zich steeds op nieuwe “lege” plekken vestigt om ervoor te zorgen dat de plant niet achteruit gaat. Het gevolg is dat Drijvende waterweegbree nogal “springerig” optreedt, waarbij het mogelijk is dat de soort 15 jaar op een plek niet wordt waargenomen, maar wél als zaad overleeft. De plant groeit bij voorkeur in 1-3 meter diep water, waardoor de plant zich een tijdje zich onder water schuil kan houden. De enige manier om de soort waar te nemen is dan vissen met een hark of later in het jaar terugkomen. Vanaf begin juni kunnen de eerste drijfbladeren in dieper water worden waargenomen. Het is een plant die slechts op een beperkt aantal plaatsen elk jaar voorkomt ( bij voorkeur in minder voedselrijk water) en in voedselrijker water sterk afhankelijk is van het steeds weer koloniseren van open plaatsen. Het blijkt dat de soort in één jaar vrijwel nooit op alle plekken wordt gezien, waar hij ooit van bekend was.
Verspreiding Europa
Het zwaartepunt in Europa ligt in West-Frankrijk, Nederland, Vlaanderen en Noord-Duitsland. In Groot Brittanië komt de soort nu nog voor in zeven riviersystemen. De soort komt in het noorden voor in Noorwegen en Zweden (mogelijk recente introducties door mensen of als gevolg van klimaatverandering). In het zuiden wordt de soort nog op een enkele plek in Noord-Spanje gevonden, maar geldt als uitgestorven in Tsjechië en Roemenië. In veel landen is de verspreiding niet goed bekend.
Verspreiding Nederland
Drijvende waterweegbree staat als Kwetsbaar op de “Rode Lijst” van bedreigde planten in Nederland. Er is becijferd dat de soort rond 1930 nog in 859 km-hokken aan was te treffen, terwijl het aantal hokken in 1999 is geschat op slechts 219. De soort komt nu vooral voor in vijf provincies: Noord-Brabant, Limburg, Gelderland, Overijssel en Drenthe. Van de Waddeneilanden is de soort recent alleen bekend van enkele plekken op Terschelling. In de andere provincies is de soort erg zeldzaam. De soort komt vooral voor in beken, kanalen en sloten en in mindere mate in vennen en poelen.
Omdat het een waterplant is die niet altijd goed wordt herkend, is de verspreiding niet helemaal bekend. Met name in oostelijk Noord-Brabant en Noord-Limburg zijn nog nieuwe groeiplaatsen te ontdekken.
Rekening houden met Drijvende waterweegbree
Nederland heeft zich Europees verplicht om zorg te dragen voor een “gunstige staat van instandhouding” van deze soort.
Hierdoor is het voor projectontwikkelaars, beleidsmakers en ondernemers van belang dat zo goed mogelijk bekend is waar zich de huidige groeiplaatsen van deze soort zich bevinden en waar het goed mogelijk is dat de uitvoering van projecten leefgebied van Drijvende waterweegbree en het project in gevaar brengt. Bij de uitvoering van ingrepen kan dan zo goed mogelijk rekening worden gehouden met populaties van deze soort, zodat Nederland in staat is aan zijn Europese verplichtingen te voldoen en het project, eventueel in aangepaste vorm, door kan gaan.
Hiertoe heeft FLORON kaarten met de potentiële leefgebieden van deze soort uitgewerkt op basis van gegevens over de ecologie en over de verspreiding van de soort in de afgelopen 100 jaar. Op deze kaarten zijn de gebieden aangegeven waar de soort op basis van de meest actuele stand van kennis kan voorkomen. Voor ingrepen in deze potentiële leefgebieden adviseert FLORON om tijdig nader onderzoek naar de eventuele aanwezigheid van Drijvende waterweegbree uit te laten voeren om niet voor verrassingen te komen te staan tijdens de projectuitvoering.
Overzichtskaart met potentieel gebied voor Drijvende waterweegbree
Het is mogelijk op deze kaart in te zoomen naar delen van provincies, waardoor een gedetailleerder beeld is te krijgen van potentiele gebieden.
Zoeken naar Drijvende waterweegbree
Wij kennen niet alle vindplaatsen van deze soort. Dat is wel van belang. Daarom is er een aantal kaarten waarop voor een selectie van gebieden is aangegeven waarvoor we niet over recente waarnemingen beschikken (klik hier om door te gaan naar deze kaarten). Het is goed mogelijk dat floristen wel over recente waarnemingen beschikken of eens een kijkje willen nemen. Door waarnemingen door te geven aan FLORON kunnen de groeiplaatsen van deze soort in Nederland beter worden beschermd en kan er bij het uitvoeren van ingrepen beter rekening gehouden worden met deze belangrijke soort.